Wiadomości ogólne

Tu podaj tekst alternatywny


Uprawa grosz w świecie i w Polsce
Grusza w stanie dzikim występuje tylko na półkuli północnej, w Europie i Azji. Obecnie uprawia się ją prawie we wszystkich krajach o klimacie umiarkowanym, ale ze względu na większe wymagania cieplne nie sięga tak daleko na północ jak jabłoń. W światowej produkcji owoców gruszki zajmują szóste miejsce. Produkcja ta wynosi obecnie ponad 6 milionów ton rocznie, z czego około 90'% stanowią gruszki odmian deserowych, spoży­wane głównie na surowo, ale także używane do wyrobu kompo­tów, soków i suszu; 10% produkcji stanowią owoce odmian cydro-wych*, uprawianych głównie na zachodzie i południu Europy. Grusze uprawiane są obecnie na szeroką skalę w Europie i Ame­ryce Północnej (USA). W Chinach, Koreańskiej Republice Ludo­wo-Demokratycznej, w Korei Południowej i Japonii — oprócz odmian europejskich — uprawia się również odmiany lokalne, pochodzące od miejscowych dzikich gatunków gruszy. W Polsce rośnie około 7 milionów drzew tego gatunku, dają­cych — zależnie od roku — od kilkudziesięciu tysięcy do prawie dwustu tysięcy ton owoców. W naszych warunkach jednak upra­wa grusz jest bardziej ryzykowna niż uprawa jabłoni czy śliw. Udają się one tylko w najcieplejszych rejonach Polski, głównie na południowym zachodzie, zachodzie i północnym zachodzie.

Skład chemiczny owoców
Owoce gruszy mimo niewielkiej wartości kalorycznej mają dużą wartość dietetyczną i smakową ze względu na zawartość soli mi­neralnych, witamin, kwasów, cukrów oraz pektyn. Zawartość po­szczególnych składników w owocach gruszy waha się w zależno­ści od rejonu, roku oraz odmiany. Według Ceriewitinowa zawar­tość wody wynosi najczęściej 80—85'%. Zawartość cukrów w krymskich gruszkach wynosi od 6,5 do 13,0/o, a w samar-kandzkich od 9,2 do 20%. Z cukrów najwięcej w gruszkach jest fruktozy — od 3,95 do 5,79%, następnie glukozy — od 1,88 do 3,06% i sacharozy — od 0,87 do 4,10%. Kwasów organicznych (głównie jabłkowego i cytrynowego) gruszki zawierają mniej niż jabłka (0,1—0,6%). Składników mineralnych znajduje się w grusz- 100 * Cydr jest to napój o niewielkiej zawartości alkoholu.
kach około 0,3'%, w tym 53% potasu, 11,9% fosforu, 4,2% sodu, 4,7% wapnia, 4,3% magnezu, 1% żelaza oraz ślady innych pier­wiastków. Należy zaznaczyć, że gruszki są bogatsze w magnez niż jabłka. Gruszki zawierają stosunkowo mało kwasu askorbi­nowego (3—17 mg%) oraz protopektyn (1%).


Systematyka rodzaju
Grusza (Pżrus), podobnie jak jabłoń, zaliczana jest do podrodziny Pomoideae Focke, rodziny Rosaceae Juss., rzędu Rosales L. Ba­dania Hedricka i Rehdera wykazały, że do tego rodzaju należy ponad 30 gatunków. Dendrolog radziecki Frołow opisał 39 ga­tunków, a przypuszcza on, że jest ich około 60. Pomolog amerykański Q. Bliss-Zieliński podzielił najważniejsze gatunki grusz na podstawie pierwotnego rozmieszczenia geogra­ficznego na dwie zasadnicze grupy: — I gatunki europejskie i za-chodnioazjatyćkie (grusze zachodnie), II — gatunki wschodnie i północnoazjatyckie (grusze wschodnie).


Gatunki europejskie i zachodnioazjatyckie (grusze zachodnie)
Grusza pospolita (Pirus communis L.). Grusza pospolita rośnie w większości krajów Europy z wyjątkiem jej części północnej i suchych rejonów południowych. W Polsce drzewa gruszy pospo­litej spotyka się najczęściej w województwach: łódzkim, war­szawskim, kieleckim i bydgoskim. Ostatnio z tego obszernego ga­tunku wydzielono gruszę ruską (P. rossica), kaukaską (P. cauca-sica) i inne.
Drzewo gruszy pospolitej osiąga wysokość 15—20 m. Gałęzie u młodych drzew są wzniesione, u starszych drzew — poziome. Pędy jednoroczne są grube, czerwondbrązowe, nagie, błyszczące, czasami omszone, szybko jednak tracące włoski, z cierniami lub Lez cierni. Liście przeważnie jajowate lub eliptyczne, długości S cm, o wierzchołku bardziej lub mniej zaostrzonym, prze-ażnie nagie, mają brzegi drobno piłkowane i nieco karbowane. Ogonek liściowy jest krótszy od blaszki liściowej. Kwiaty białe, osadzone na cienkich szypułkach, z działkami kielicha lancetowa­tymi, o rozmiarach 6,8X3,4 mm, i płatkami korony jajowatymi, o rozmiarach 12—14X10—12 mm. Kwiatostany baldachokształt-e, złożone z 4—12 kwiatów. Owoc gruszkowaty, odwrotnie stoż-waty, z kielichem nie odpadającym. Miąższ kamienisty, słodki, edług prof. K. Brzezińskiego dziko rosnące grusze spotykane w Polsce są siewkami odmian uprawnych. Obserwacje kilku ty­sięcy siewek odmian uprawnych nie potwierdziły tej hipotezy, ieważ nie znaleziono form zbliżonych do dziko rosnącej gru-pospolitej. Należy zatem sądzić, że spotykane w Polsce . grusze polne są przedstawicielami gruszy pospolitej, a tylko eliczne mogą być mieszańcami odmian uprawnych i gruszy po-litej.
zewa gruszy pospolitej są bardzo wytrzymałe na mróz i bar-
dzo odporne na choroby. W niektórych rejonach kraju można spotkać egzemplarze liczące ponad 100 lat.
W okresie przedwojennym i w pierwszych latach po drugiej woj­nie światowej siewki gruszy pospolitej były używane jako pod­kładki dla odmian uprawnych gruszy.
Grusza kaukaska (Pirus caucásica Federov.J. Grusza kaukaska, rozpowszechniona na całym górzystym Kaukazie, rośnie na skło­nach do wysokości 1500—1600 m n.p.m. Spotykane są masywy lasów gruszowych. Ogólną powierzchnię zajętą przez gruszę kau­kaską ocenia się na przeszło 200 tys. ha. Grusza kaukaska naj­lepiej rośnie w rejonach, gdzie roczna ilość opadów wynosi 800 do 900 ram. Nasiona gruszy kaukaskiej sprowadził z Kauka­zu prof. Gorjaczkowski w 1935 r.
Drzewo gruszy kaukaskiej rośnie średnio silnie, osiągając wyso­kość 14—16 m, zdarzają się jednak egzemplarze wysokości 25 m. Korona ma kształt szerokostożkowaty. Pędy są szare, nagie, po­kryte cierniami. Liście zwykle okrągłojajowate, o rozmiarach 3—5,5X2,5—4 cm, całobrzegie, w młodości omszone, później na­gie i tylko na brzegach orzęsione. Ogonki liściowe są cienkie, długości 2—5,5 cm. Działki kielicha omszone, o rozmiarach 11— 13X2—4 mm, płatki korony eliptyczne, o rozmiarach 11—13 X X9—11 mm. Owoce odwrotnie stożkowate, o rozmiarach 1,5— ,3,5X2—4 cm, matowe, brązowe, z kielichem nie odpadającym; szypułka długości 1—4 cm, gruba.
Drzewa gruszy kaukaskiej są dość wytrzymałe na mróz i odporne na choroby. Siewki jej dzięki małej wrażliwości na choroby oraz długiemu okresowi działalności miazgi zyskały duże znaczenie w szkółkarstwie i obecnie są w Polsce powszechnie stosowane jako podkładki dla grusz. Według Trusewicza w Związku Ra­dzieckim drzewa odmian uprawnych szczepione na siewkach gru­szy kaukaskiej są wrażliwsze na mróz niż szczepione na siewkach gruszy pospolitej. W SZD w Prusach (środkowa Polska) w czasie zimy 1962—1963 odmiany szczepione na siewkach gruszy kauka­skiej przemarzły silniej niż szczepione na siewkach gruszy po­spolitej. Różne formy gruszy kaukaskiej łatwo krzyżują się ze sobą, a także z odmianami uprawnymi, toteż gatunek ten jest polimorficzny.
Pirus pyraster Burgsd. Rośnie w zaroślach lub na leśnych pola­nach w Europie Południowej, Zachodniej i Środkowej oraz w po­łudniowych rejonach Związku Radzieckiego. Przez niektórych systematyków uważana jest za podgatunek gruszy pospolitej, Drzewo wysokości 8—20 m, ma pokrój rozłożysty lub wzniesio­ny. Pędy są zwykle cierniste. Liście eliptyczne, jajowate lut okrągłe, o rozmiarach 2,5—7,0X2,0—5,0 cm, o podstawie klino­watej, zaokrąglonej lub sercowatej, ostro albo tępo zakończone cienkie, drobno ząbkowane lub karbowane przeważnie w część: przywierzchołkowej, rzadziej całe; liście starsze są zwykle nagie ogonki liściowe długości 2—7 cm, cienkie. Działki kielicha maji rozmiary 3—8X1—3,5 mm, płatki korony eliptyczne lub okrągłe o rozmiarach 10—17X7—13 mm. Owoc kulisty do odwrotnie stożkowatego, o rozmiarach 1,3—3,5X1,8—3,5 cm, żółtobrązowj lub ciemny, z przetchlinkami często bardzo wyraźnymi i kieli-102 chem nie odpadającym. Szypułka długości 1—5,5 cm, cienka.
Grusza syryjska (Pirus syriaca Boiss.j. Rośnie dziko w Azji Po­łudniowo-Zachodniej, przypadkowo zaaklimatyzowała się na Wę­grzech. Drzewa wysokości do 10 m, rosnące średnio silnie, o ko­ronie kulistej. Pędy szare lub ezerwonobr azowe, pokryte ciernia­mi. Liście wydłużone, lancetowate, o rozmiarach 3—9X1,5—3 cm, drobno piłkowane lub karbowane, skórzaste, nagie, błyszczące; ogonki liściowe wiotkie. Działki kielicha lancetowate, o rozmia­rach 5X2,5 mm, omszone; płatki korony eliptyczne, o rozmia­rach 10—12 mm. Owoce kuliste do odwrotnie stożkowatych, 0 średnicy 3—3,5 cm, z kielichem nie odpadającym. Szypułka długości 2,5—4 cm, gruba.
Grusza śnieżna (Pirus nivalis Jacq.). Rośnie w Europie Południo­wej i Azji Zachodniej na suchych stokach gór, rzadziej na równi­nach. Drzewa wysokości 8—20 m, mają gałęzie grube, wzniesio­ne. Pędy zwykle bez cierni, w młodości są pokryte białym, gę­stym kutnerem. Liście eliptyczne lub jajowate, o rozmiarach 5—9X3—4 cm, o podstawie klinowatej, całobrzegie lub przy wierzchołku drobno karbowane, z wierzchu pokryte rzadkim, a od spodu gęstym, białoszarym omszeniem; ogonki liściowe dłu­gości 1—2 cm, omszone. Kwiatostany wełnisto omszone. Działki kielicha spiczasto trójkątne, o rozmiarach 6—8X3—4 mm. Płatki jajowatoeliptyczne, o rozmiarach 14—16X12—14 mm; słupki tyl­ko u podstawy pokryte gęstymi włoskami. Owoce kuliste, o śred­nicy 3—5 cm, zielonożółte, z purpurowymi punktami i nie od­padającym kielichem. Szypułka długości owocu albo dłuższa. Grusza śnieżna jest mniej wytrzymała na mróz niż grusza po­spolita, odznacza się natomiast dużą wytrzymałością na suszę. Grusza szałwiolistna (Pirus salvifolia DC). Rośnie na słonecznych zboczach w rzadkich lasach, od Belgii do Grecji i Krymu, w tym gdzieniegdzie w Polsce. Często uprawiana. Drzewo małe lub średniej wielkości. Gałęzie zwykle z cierniami. Liście lancetowate lub eliptyczne, o rozmiarach 4—7X2—5,5 cm, nagie z wierzchu, szaro omszone od spodu; ogonek liściowy długości 2—5 cm. Słup­ki bardziej lub mniej nagie. Owoce odwrotnie stożkowate albo gruszkowate, z kielichem nie odpadającym. Grusza austriacka (Pirus austriaca A. Kerner). Rośnie w Austrii, Czechosłowacji, Szwajcarii, na Węgrzech i w Rumunii. Drzewo średniej wielkości lub duże. Pędy grube, czarne, bez cierni, w młodości szarawo omszone. Liście lancetowate lub jajowato-lancetowate, o rozmiarach 6—9X2,5—5 cm, drobno ząbkowane
1 karbowane przy zaostrzonym wierzchołku, nagie z wierzchu, żółtoszaro omszone od spodu. Ogonki liściowe długości 1,5—6 cm. Kwiatostany omszone. Działki kielicha i płatki korony podobne jak u Pirus nivalis, ale nieco mniejsze. Szyjka słupka mniej lub bardziej naga. Owoce odwrotnie stożkowate do gruszkowatych, o rozmiarach 2,5—5,5X2—4,5 cm.
Gatunki wschodnie i północnoazjatyckie (grusze wschodnie)
Grusza ussuryjska (Pirus ussuriensis Max.). Rośnie na Dalekim Wschodzie, w ZSRR, północno-wschodnich prowincjach Chin i na
Korei. Drzewa rosną średnio silnie, osiągają wysokość 10—15 m, tworząc korony średnio zagęszczone, szerokie, często kuliste. Pędy nie omszone, okryte cierniami, barwy od żółtoszarej do ezerwonobr azowej. Liście cienkie, szeroko jaj owa te, z wierzchoł­kiem zaostrzonym, prawie nagie, ząbkowane, każdy ząbek zakoń­czony włoskiem (rzęsą). Owoce kuliste albo gruszkowate, o śred­nicy 2,5 cm, z kielichem nie odpadającym, zielonożółte, nieraz z rumieńcem, kwaśne, cierpkie.
Grusza ussuryjska wytrzymuje w ojczyźnie mrozy do —45, — 50°C, ale ma krótki okres spoczynku zimowego i dlatego tam, gdzie podczas zimy występują długie okresy z temperaturą po­wyżej zera, a potem wracają mrozy, często przemarza. Siewki gruszy ussuryjskiej są używane jako podkładki dla odmian wschodnioazjatyckich, natomiast dla odmian europejskich są mało przydatne. Cenną zaletą gruszy ussuryjskiej jest — jak wykazał Reimer — duża odporność na zarazę ogniową. Kilka sprowadzo­nych do Skierniewic odmian pochodzących od gruszy ussuryj­skiej daje owoce niskiej jakości i z tego względu nie zasługuje na rozpowszechnienie w Polsce.
Grusza piaskowa (Pirus pyrifolia Bem, syn. P. serotina Rehd.). Jest gatunkiem rozpowszechnionym w południowych Chinach, na Półwyspie Koreańskim i w Japonii. Drzewa dorastają do wysokości 7—16 m. Pędy nagie lub słabo omszone, czerwonobrą-zowe. Liście duże, podłużnie jajowate, rzadziej jajowate lub ser-cowate, w młodości omszone, później nagie, błyszczące, z wierz­chołkiem ostrym, wydłużonym, ostro ząbkowane. Kwiaty białe,
średnicy 2,5—3,5 cm, rozwijają się wraz z liśćmi lub nieco wcześniej. Owoce kulistojajowate lub przypominające jabłko, bru-natnobrązowe, przeważnie silnie ordzawione, z jasnymi cętkami kielichem odpadającym. Miąższ ścisły, z dużą ilością komórek kamiennych, słodki, soczysty, orzeźwiający, mało aromatyczny. Grusza piaskowa jest mniej wytrzymała na mróz niż grusza ussu­ryjska, natomiast liczne jej typy są całkowicie odporne na zara­zę ogniową. Sadownicy chińscy wyhodowali dużo odmian upraw­nych. Niektóre z nich sprowadzone do Polski bardzo silnie prze­marzły lub całkowicie zmarzły podczas zimy 1962—1963. Odmia­ny pochodzące od gruszy piaskowej, podobnie jak odmiany po­chodzące od gruszy ussuryjskiej, mają bardzo krótki okres spo­czynku zimowego, wcześnie wznawiają wegetację i dlatego ich: pąki kwiatowe często u nas przemarzają w końcu zimy.

Pochodzenie odmian uprawnych
Dawniej sądzono, że odmiany uprawne gruszy pochodzą głównie od gruszy pospolitej (Pirus communis). Autorzy nowego wydania „Flora Europaea" (1968 r.) są zdania, że odmiany uprawiane w Europie i Ameryce pochodzą bezpośrednio od gatunków Pirus pyraster, Pirus syriaca, Pirus salvifolia, Pirus nivalis i Pirus austriaca lub są ich mieszańcami. W Europie i Ameryce, oprócz odmian pochodzących od wymienionych gatunków, spotyka się również w uprawie lub w kolekcjach mieszańce pochodzące ze 104 skrzyżowania odmian europejskich z gruszą piaskową (P. pyrifo- Im). W grupie tych mieszańców najbardziej rozpowszechniona jest odmiana Kieffer, odporna na zarazę ogniową i zalecana do sadów towarowych w Stanach Zjednoczonych i Związku Radzie­ckim. W Polsce znajduje się w kolekcjach, ale nie jest zalecana ani do sadów towarowych, ani też amatorskich z powodu mier­nego smaku owoców, które nadają się jedynie na przetwory.

Ogólna charakterystyka odmian uprawnych
Cechy morfologiczne
Liczba odmian gruszy uprawianych na całym świecie sięga kilku tysięcy. W Polsce spotyka się kilkadziesiąt odmian, których na­zwy można ustalić na podstawie opisów pomologicznych. Ponad­to występują u nas odmiany lokalne dotychczas nigdzie nie opi­sane. Liczba odmian uprawnych wraz z lokalnymi przekracza sto, do uprawy jednak zaleca się zaledwie kilka. Odmiany różnią się wieloma cechami morfologicznymi, przy czym szczególną uwagę zwraca się na morfologię korony, pędów, liści, kwiatów, a przede wszystkim owoców. Owoc bowiem nie tylko najbardziej interesuje sadownika jak cel produkcji, ale sta­nowi najczęściej podstawę do określenia odmiany.
Odmiany gruszy różnią się przede wszystkim wyglądem korony, Drzewo który zależy od siły i charakteru wzrostu, kąta odchodzenia ko­narów od pnia, ułożenia pędów, liści itd.
Drzewo bywa duże (Dobra Szara), średniej wielkości (Faworytka) lub małe (Józefinka), jednakże jego wielkość i siła wzrostu mogą się zmieniać w zależności od podkładki oraz warunków glebo­wych i klimatycznych. W naszym klimacie drzewa grusz rzadko bywają duże, gdyż ulegają uszkodzeniom mrozowym (Bonkreta Williamsa, Lukasówka, Paryżanka).
Pień gruszy jest najczęściej prosty. Kora pnia jest ciemnoszara, początkowo gładka, później łuszcząca się podłużnymi płatami. Drewno gruszy, twardsze i mocniejsze niż jabłoni, jest bardzo cenione w stolarstwie.
Grusza nie cięta ma koronę wyniosłą, najczęściej stożkowatą, tZ wyraźnie zaznaczonymi piętrami. Duży wpływ na kształt ko­kony, zwłaszcza drzew szczepionych na podkładkach karłowych, Rys. 19. Kształty koron gruszy: 1 — wąskostożkowata; 2 — szerokostożko-wata; 3 — kulista; 4 — kulista zwisająca (kopulasta)
może mieć jej formowanie w pierwszych latach po posadzeniu
Rys. 20. Typy pędów: 1 — krótkopędy (a — sęczek, b — cierń); 2 — prątek


drzew. Korona mimo cięcia jest prawie zawsze typowa dla każdej odmiany. Przybiera ona kształt kulisty (Dobra Szara), wąskostoż-kowaty (Bera Hardego), szerokostożkowaty (Salisbury), kopula­sty (Faworytka) lub nieregularny (Bonkreta Williamsa). Bywa zagęszczona (Wawrzyniec), średnio zagęszczona (Min. dr Lucius) lub rzadka (Bera Boska).
Pędy bywają zielone, brązowe, żółtawe, różowa we, fioletowe, ciemnoczerwone, proste (Bonkreta Williamsa), łukowato wygięte (Bera Boska), grube (Min. dr Lucius), średniej grubości (Fawo­rytka) lub cienkie (Józefinka), długie (długopędy), średniej dłu­gości (strzałki i prątki), krótkie (sęczki i buławki — typowe krótkopędy).
Rys. 21. Pączki liściowe grusz: 1, 2 — drobne, odstające (Józefinka, Mme Treyve); 3, 4 — stożkowate, odstające (Bera Boska, Krzywka); 5, 6 — duże lekko przylegające (Urbanistka, Min. Dr Lucius) Pączki kwiatowe są mieszane, tzn. wyrastają z nich i liście, i kwiaty. Pączki liściowe bywają: przylegające, lekko odstające, silnie odstające, małe, średniej wielkości lub duże. Blaszka liściowa jest cienka, błyszcząca, skórzasta, okrągła, owal­na, jajowata, eliptyczna lub odwrotnie jajowata. Wierzchołek liścia może być mniej lub bardziej zaostrzony, wydłużony, tępy. Powierzchnia blaszki może być płaska (Bera Inflancka. Pleban­
Rys. 22. Pączki kwiatowe grusz: 1 — jajowate, wydłużone (Kongresówka); 2, 3 — grube, krótkie (Faworytka, Oliwierka); 4, 5 — duże, wydłużone (Szarneza, Charles Cognee)
ka), łódeczkowato złożona wzdłuż nerwu środkowego (Dziekan­ka Zimowa, Bergamota Czerwona Jesienna), falista (Bera Har-denponta), skręcona wzdłuż osi (Bergamota Esperena). Brzeg liścia bywa cały, piłkowany, karbowany lub ostro piłkowany. Kwiatostan baldachokształtny złożony jest zwykle z 5—9, a na­wet 17 kwiatów. Kwiaty gruszy są obupłciowe, mają po 5 dzia-

Rys. 24. Typy brzegów blaszki liściowej: 1 — drobno piłkowa-ny (Wawrzyniec); 2 — falisty (Ulmska)


łek kielicha, białych płatków korony i znamion, słupek dolny i 15—30 pręcików fioletowoczerwonych. Kwiaty gruszy mogą być duże (Dobra Szara, Bera Zimowa Miczurina), średniej wiel­kości (Bonkreta Williamsa) lub drobne (Wawrzyniec). Najczęściej są one średniej wielkości (średnicy 2—3 cm). Gruszka jest owocem rzekomym, tzn. w jego budowie biorą — oprócz zalążni — udział rozrastające się dno kwiatowe oraz na­sady działek kielicha i płatków korony. Charakterystyczne są dla niej grupy komórek kamiennych, które tworzą się zwłaszcza koło wiązek sitowo-naczyniowych. Ilość ich jest typowa dla od­miany.

108 Rys. 25. Typowy kwiatostan baldachokształtny gruszy
Pod względem wielkości owoców, a także ich ciężaru, można po­dzielić odmiany grusz na kilka grup: odmiany o owocach bardzo małych — do 25 g (Pomarańczówka), małych — 25—50 g (Dzie­kanka Lipcowa), mniej niż średnich — 50—100 g (Lipcówka Ko­lorowa), średnich — 100—150 g (Dobra Ludwika), więcej niż średnich — 150—200 g (Faworytka), dużych — 200—300 g (Ko-misówka), bardzo dużych — ponad 300 g (Beierschmidt). Owoce małe mają w najszerszej swej części średnicę nie przekraczają-
Rys. 26. Typy kwiatów gruszy: 1 — płatki luźno ułożone, maczugowate, małe (Hardego); 2 — płatki luźno ułożone, wydłużone, duże (Kalebasa Płocka); 3 — płatki zwarte, okrągłe (Topka Pękata); 4 — płatki średnio zwarte, wydłużone (Bonkreta Williamsa); 5 — płatki okrągłe, duże, zacho­dzące na siebie (Dobra Szara); 6 — płatki jajowate, luźno ułożone, duże, działki kielicha wydłużone (Dobra Ludwika); 7 — płatki ułożone luźno, z falistymi, nieregularnymi brzegami (Józefinka)

cą 5 cm, owoce średniej wielkości — 5—8 cm, owoce duże — ponad 8 cm. Wielkość owoców zależy przede wszystkim od od­miany, w jej obrębie zaś może ulegać zmianom zależnie od zdro­wotności i wieku drzewa, gleby, klimatu, metod uprawy, wyso­kości plonu itp. W produkcji wielkotowarowej najbardziej cenio­ne są odmiany o owocach średniej wielkości (tab. 8). Kształt owocu gruszy, w którym rozróżniamy szyjkę zakończoną szypułką i część szeroką zakończoną kielichem, jest bardzo róż­norodny. Szyjka owocu może być krótka lub długa, zakończona ostro lub tępo. Jeżeli część szeroka — kulista lub owalna — zwę­ża się nagle, to owoc jest typowo gruszkowaty. Jeżeli szyjka owocu jest krótka i szeroka, kształt owocu staje się zbliżony do kulistego lub jajowatego. Owoc bez szyjki jest kulisty i bardzo przypomina jabłko (bergamoty). Powierzchnia gruszki stanowi również cechę charakterystyczną. Może być równa (Dobra Ludwi­ka) lub guzowata (Bonkreta Williamsa, Salisbury). Skórka ma najczęściej barwę zielonożółtą (Wawrzyniec), u nie­których odmian może być ordzawiona (Dobra Szara, Salisbury) lub z rumieńcem (Pstrągówka, Krzywka). Bywa błyszcząca lub matowa z nalotem, gładka albo szorstka, cienka lub gruba, deli­katna lub twarda. Na skórce rozrzucone są przetchlinki. Mogą one być drobne lub duże, gęsto lub z rzadka rozrzucone, jasno-żółte lub ciemnobrązowe.
Kielich może być otwarty (Konferencja), półotwarty (Dobra Ludwika) lub zamknięty (Komisówka). Działki kielicha bywają długie, średniej długości, wąskie, ostro zakończone, tępe itp. Za­głębienie kielichowe bywa głębokie lub płytkie, szerokie lub wą­skie, gładkie lub pofałdowane.
Szypułka uważana jest za długą, jeżeli jej długość przekracza 3,5 cm, za średnią — jeżeli ma 2—3,5 cm, za krótką — jeżeli ma mniej niż 2 cm długości. Szypułka może być prosta lub wygięta, osadzona prosto lub skośnie. Zagłębienie szypułkowe bywa głę-
Zestawienie niektórych odmian grusz na podstawie wielkości owoców
TABELA 8
Odmiany o owocach
bardzo dużych
dużych
średniej wielkości
małych

Bera Ulmska Bergamota Czer­wona Jesienna Dobra Szara Dziekanka Lipcowa
Angulemka Kongresówka
Margueritte Marillat Pitmaston

Bera Boska Bera Diela
Bera Hardego Bera Słucka
Faworytka
Kalebasa Płocka
Komisówka
Konferencja
Krasanka
Krzywka
Lukasówka
Min. dr Lucius
Paryżanka
Plebanka
Bera Hardenponta Bergamota Gansla Bonkreta Williamsa Dobra Ludwika
Król Sobieski
Lipcówka Kolorowa Enie
Pstrągówka Józefinka
Salisbury Szarneza Urbanistka Winiówka Francus­ka

Rys. 28. Kształty gruszek: 1 — kulisty (bergamoty); 2 — jajowaty (Bera Diela); 3 — jajowaty wydłużony (Lukasówka, Bonkreta Williamsa); 4 — owalny (Bera Liońska, Hardego); 5 — owalny wydłużony (Urbanistka); 6 — stożkowaty wydłużony (Kalebasa Płocka, Szarneza)
bokie lub płytkie, szerokie lub wąskie, ordzawione lub nie ordza-wione, symetryczne lub nierówne, pofałdowane lub gładkie. Głównymi cechami miąższu są: zabarwienie, konsystencja i smak. Miąższ bywa biały (Plebanka), zielonkawobiały (Kalebasa Płocka), żółtawobiały (Szarneza), różowawokremowy (Józefinka). Konsy­stencja miąższu może być ścisła lub luźna, drobno- lub grubo­ziarnista, rozpływająca się, masłowata, mączysta; smak — słodki, winnosłodki, winko waty, kwaśny, orzeźwiający, aromatyczny, korzenny, mierny, dobry lub bardzo dobry.


Gniazdo nasienne zajmuje środkową część owocu i otoczone jest wiązkami sitowo-naczyniowymi idącymi od szypułki do kielicha. Gniazdo nasienne jest duże, jeżeli poprzeczna jego średnica wy­nosi połowę poprzecznej średnicy owocu; średniej wielkości — jeżeli średnica wynosi prawie połowę średnicy owocu; małe — jeżeli średnica wynosi mniej niż połowę średnicy owocu. Kształt gniazda bywa cebulowaty, owalny, eliptyczny, wydłużony lub spłaszczony.
Komory nasienne mogą być otwarte, półotwarte lub zamknięte; jeżeli dochodzą do osi owocu, nazywane są przyosiowymi, jeżeli odchylają się od osi — odosiowymi. Położenie gniazda może być środkowe, przykielichowe lub przyszypułkowe. U większości od­mian gruszy gniazdo jest przykielichowe. Rys. 31. Wielkość, kształt i położenie gniazd nasiennych: 2 — małe, cebu­lowa te, przykielichowe (Komisówka); 2 — średniej wielkości, owalne, przykielichowe (Patten); 3 — dość duże, cebulowate, środkowe (Oliwierka); 4 — duże, wydłużone, środkowe (Dobra Szara); 5 — odosiowe (Bera Har-denponta) Nasiona mogą być duże, średniej wielkości lub małe, szerokie lub wąskie, długie lub krótkie, płaskie lub grube, pękate, kształ­tu jajowatego lub odwrotnie jajowatego, czarne, ciemnobrązowe lub jasnobrązowe. Liczba nasion jest także charakterystyczna dla odmiany. Bywają owoce bez nasion. Niewiele nasion źle wy­kształconych mają odmiany Dobra Szara, Bera Diela i Luka-sówka, dużo nasion ma Bonkreta Williamsa.
Właściwości biologiczne odmian i ich znaczenie gospodarcze
Niektóre właściwości biologiczne drzew odmian uprawnych de­cydują o ich wartości gospodarczej. Do najważniejszych należą: wczesność wchodzenia w okres owocowania, regularność owoco­wania, plenność i pora dojrzewania, wytrzymałość na mróz oraz odporność na choroby i szkodniki. Ważne są również takie wła­ściwości biologiczne, jak długowieczność drzewa, pora rozpoczy­nania wegetacji i kwitnienia, zapylanie itd.
Drzewa odmian uprawnych żyją krócej niż drzewa gatunków Długowieczność dzikich. W naszych warunkach klimatycznych drzewa wielu od­mian uprawnych przemarzają i zwykle żyją krócej, niż pozwa­lają na to ich właściwości biologiczne. Tylko niektóre odmiany grusz osiągają wiek 60—70 lat, ale produktywność takich starych drzew jest niska. Drzewa wielu odmian starzeją się i zasychają już w czterdziestym roku życia, a nawet wcześniej.
Grusze rozpoczynają wegetację nieco wcześniej od jabłoni. Róż- Wegetacja nice między odmianami grusz w porze rozpoczęcia wegetacji są niewielkie. Do wcześnie rozwijających się należą np. Bera Har­dego, Min. dr Lucius, Lukasówka, Menie i Enie. Później rozpo­czynają wegetację Komisówka i Bera Hardenponta. Wczesne koń­czenie wegetacji ma duży wpływ na wytrzymałość drzew na mróz. Do odmian wcześnie kończących wegetację należą: Bera Ulmska, Sapieżanka, Dobra Szara i Bera Słucka. Późno kończą wegetację Plebanka, Józefinka i Paryżanka. Zależnie od pory kwitnienia można rozróżnić następujące grupy Kwitnienie odmian: 1) wcześnie kwitnące (Krzywka, Min. dr Lucius, Dzie­kanka Zimowa, Angulemka, Kieffer, Lukasówka, Paryżanka); średnio wcześnie kwitnące (Bera Hardego, Szarneza, Lipcówka Kolorowa, Dobra Ludwika, Faworytka, Bonkreta Williamsa);
późno kwitnące (Bera Hardenponta, Bera Boska, Patawinka, Kongresówka, Komisówka, Kalebasa Płocka). Początek kwitnie­nia grusz przypada u nas najczęściej na koniec kwietnia, w la­tach o późnej wiośnie — na początek maja. Pełnia kwitnienia większości odmian grusz przypada na pierwszą dekadę maja (tab. 9). Niekiedy kwitnienie może trwać do końca drugiej deka­dy maja. Jeżeli wiosna jest nagła i ciepła, różnica w porze kwitnienia między odmianami wcześnie i średnio wcześnie kwi­tnącymi zanika. Nieco później kwitną tylko odmiany z grupy trzeciej. Odmiany tej grupy nie mogą być zapylane pyłkiem od­mian grupy pierwszej i odwrotnie, zwłaszcza gdy wiosna jest dłu­ga i okres kwitnienia trwa długo. Dokładna znajomość pory kwitnienia odmian ma duże znaczenie przy zakładaniu sadu. Ze względu na obcopylność grusz odmiany sadzone obok siebie po­winny kwitnąć w tym samym okresie. Odmiany grusz mogą róż­nić się długością kwitnienia. Są odmiany szybko przekwitające i odmiany, u których okres kwitnienia trwa długo. Mówimy, że każda odmiana ma swój rytm kwitnienia.
Do normalnego zawiązania owoców konieczne jest zapylenie kwia- Zapylanie tów jednej odmiany pyłkiem drugiej. Nie wszystkie odmiany rusz są dobrymi zapylaczami. Do złych zapylaczy należą prze­de wszystkim odmiany o zwiększonej liczbie chromosomów. Zwy-
kle są to odmiany triploidalne (liczba chromosomów 51). Odmia­ny triploidalne wykształcają pyłek nienormalny, źle kiełkujący. Większość diploidów (normalna liczba chromosomów 34) należy do dobrych zapylaczy. Ich pyłek kiełkuje w 30—100%. Wystę­puje jednak i takie zjawisko, że dwie lub trzy odmiany {a cza­sem nawet więcej) są dobrymi zapylaczami dla większości od­mian, natomiast po zapyleniu się wzajemnym nie zawiązują owoców. Zjawisko to nazywa się intersterylnością. U grusz wy­stępuje ono znacznie rzadziej niż u czereśni. Do par intersteryl-nych grusz należą: Dobra Ludwika i Bonkreta Williamsa, Dobra Ludwika i Seckel, Bergamota Esperena i Dobra Ludwika. Zawią­zywanie owoców przez niektóre odmiany po zapyleniu własnym pyłkiem jest bardzo słabe i nie ma gospodarczego znaczenia. Po­wstawanie owoców bez zapłodnienia (partenokarpia) jest u grusz częściej spotykane niż u jabłoni. Do odmian wysoce partenokar-picznych zaliczane są m. in. Konferencja, Trewinka i Bera Diela (tab. 10).
Na ogół grusze wchodzą w okres owocowania później niż jabło- Owocowanie nie. Do wcześnie wchodzących w okres owocowania (w 4—5 roku po posadzeniu) należą: Lipcówka Kolorowa, Dziekanka Lipcowa, Bonkreta Williamsa i Konferencja. Średnio wcześnie (w 5—7 roku po posadzeniu) wchodzą w okres owocowania Faworytka, Salisbu-ry, Paryżanka i Bera Diela, natomiast późno (po 7—10 latach) — Dobra Szara, Komisówka, Kalebasa Płocka i Bera Hardego. Za­szczepienie na pigwie przyspiesza owocowanie wielu odmian, nie jest ona jednak podkładką uniwersalną. Najlepiej rosną i wcze­śnie owocują na niej odmiany: Lukasówka, Bera Hardego i Ko-misówka. Na wczesność wchodzenia w okres owocowania duży wpływ wywierają również gleba, nawożenie i cięcie. Drzewa sil­nie cięte albo przenawożone azotem wchodzą później w okres owocowania.
U grusz, podobnie jak u jabłoni, występuje często przemienne owocowanie. Skłonność do niego wykazują odmiany: Pstrągówka, Sapieżanka, Dobra Ludwika, Dobra Szara, Paryżanka, Salisbury i Bojka. Corocznie owocują: Faworytka, Konferencja, Lukasów­ka, Komisówka, Kongresówka, Min. dr Lucius i Guyot. Na podstawie pory dojrzewania można podzielić odmiany grusz na 3 grupy: letnie, jesienne i zimowe. Pora osiągania dojrzałości przez owoce wielu odmian grusz przedstawiona jest w tabeli 11. Na ogół owoce odmian letnich osiągają dojrzałość spożywczą w parę dni po dojrzałości zbiorczej. Owoce odmian jesiennych mogą być przetrzymane w przechowalni przez kilka lub kilka­naście dni po zbiorze. Gruszki zimowych odmian dojrzewają do­piero po kilkunastu tygodniach od chwili zbioru. Do przechowy­wania w chłodni nadają się tylko niektóre odmiany jesienne i zi­mowe. Pora dojrzewania zależy nie tylko od właściwości odmia­ny, ale także od rejonu, pogody w danym roku i agrotechniki. Różnice w porze dojrzewania mogą wynosić od kilku dni do paru tygodni. W niektórych latach odmiany jesienne mogą osiągać dojrzałość spożywczą na początku zimy, natomiast odmiany wcze-snozimowe w pewnych warunkach glebowych i klimatycznych mogą dojrzewać późną jesienią. Na południu Polski wszystkie od­miany dojrzewają o kilka dni wcześniej niż na północy. Wcze-
śniejsze dojrzewanie owoców można zaobserwować również na glebach lżejszych, ciepłych, a także na drzewach młodszych. Na ogół pora dojrzewania owoców jest najbardziej charakterystycz­ną właściwością odmiany i dlatego stanowi podstawę przy ich klasyfikacji.
Plenność Plenność zależy nie tylko od odmiany, ale i w dużej mierze od rejonu uprawy, a poza tym od jakości gleby, stanowiska i za­biegów pielęgnacyjnych. Często odmiany bardzo plenne w nie­których rejonach odznaczają się średnią plennością w innych. Mimo znacznego wpływu warunków zewnętrznych można roz­różnić grupy odmian bardzo plennych, średnio plennych i o sła­bej lub zmiennej plenności. Do bardzo plennych zalicza się od­miany: Pitmaston, Lukasówka, Paryżanka, Konferencja, Pleban-ka, Bera Słucka, Min. dr Lucius, Topka Pękata, Bera Zimowa Miczurina, Fileson. Średnio plenne są: Bera Boska, Bonkreta Williamsa, Salisbury, Faworytka, Bera Napoleona, Bera Harden-ponta i Wawrzyniec; bardzo zmienne plony dają: Dziekanka Zi­mowa, Oliwierka, Bergamota Esperena, Komisówka i Kongre­sówka. Sumaryczne plany kilku odmian grusz szczepionych na gruszy pospolitej z przewodnią Sacharnaja w latach 1947—-1971 z sadu SZD Instytutu Sadownictwa w Dąbrowicach przedstawiają się następująco:

odmiana suma plonów w kg z drzewa
Lipcówka Kolorowa 638,3
Faworytka 773,7
Trewinka 994,3
Bonkreta Williamsa 745,3
Bera Hardego 392,3
Salisbury 797,6
Pitmaston 1115,8
Komisówka 552,0
Lukasówka 1008,4
Paryżanka 1190,3
Pstrągówka 976,1
Patten 1009,9
Beierschmidt 682,9
Min. dr Lucius 1459,5
Urbanistka 954,7
Sumaryczne plony kilku odmian grusz szczepionych na gruszy pospolitej otrzymane w latach 1960—1972 (od pierwszego roku po posadzeniu) w sadzie SZD w Prusach pod Skierniewicami są 120 następujące:

odmiana suma plonów w kg z drzewa
Lipcówka Kolorowa 138,1
Winiówka Francuska 205,0
Faworytka 142,6
Guyot 154,2
Bonkreta Williamsa 189,7
Williams Czerwony 143,5
Covert 198,4
Konferencja 275,8
Lukasówka 262,8
President Mas 223,7
Józefinka 150,4
Grusze są przeważnie bardziej wrażliwe na mróz niż jabłonie. Jest to główna przyczyna słabego rozwoju uprawy tego gatunku. Obserwacje sadów na terenie Polski po ostatnich surowych zi­mach wykazały, że do najbardziej wytrzymałych na mróz należy wiele lokalnych odmian, jak Panna, Cebulka, Mączka, Bocianka, Cukrówka, Jałowcówka, oraz niektóre deserowe odmiany, jak Bera Słucka, Dobra Szara, Bera Ulmska, Kalebasa Płocka, Inflan­cka, Enie, Menie, Fileson, Patten i Król Sobieski. Odmiany Fa­worytka, Topka Pękata, Salisbury, Komisówka, Konferencja i Jó­zefinka odznaczają się średnią lub nawet mniej niż średnią wy­trzymałością na mróz. Do wyjątkowo wrażliwych odmian należą: Bonkreta Williamsa, Lipcówka Kolorowa, Dobra Ludwika, Bera Boska, Bera Hardenponta, Oliwierka, Bera Diela i inne. Najgroźniejszymi chorobami grusz są parch i zaraza ogniowa. Odmiany ulegające parchowi nie mogą być uprawiane w klima­cie wilgotnym, na glebach ciężkich i mokrych, w miejscowo­ściach położonych nisko, na terenach mało przewiewnych. Od­miany te wymagają starannej i systematycznej ochrony che­micznej (tab. 12). W cieplejszym klimacie najgroźniejszą chorobą
Wytrzymałość
na mroz

Odporność i szkodniki na choroby

Odporność (względna) na parch niektórych odmian grusz
TABELA 12

Odmiany bardzo odporne
Odmiany średnio odporne
Odmiany wrażliwe
Odmiany bardzo wrażliwe

Bonkreta Williamsa Bera Diela Enie
Józefinka
Amanlisa Angulemka Bera Boska Bera Słucka "rgamota Gansla obra Szara ileson 'effer
omisówka onferencja in. Dr Lucius liwierka
Kalebasa Płocka
Bera Hardego Król Sobieski
Dobra Ludwika Sapieżanka
Dziekanka Zimowa
Menie Faworytka
Lukasówka
Szarneza Plebanka
Wawrzyniec Salisbury
grusz jest zaraza ogniowa. Prawie wszystkie odmiany uprawiane u nas są wrażliwe na tę bakteryjną chorobę. Wystąpiła ona w Polsce w paru sadach, ale ogniska jej zostały zlikwidowane. Do groźnych szkodników grusz należą szpeciel gruszowy i kwie­ciak gruszo wiec. Dotychczas brak jest danych co do odporności poszczególnych odmian na te szkodniki. Owocówka jabłkóweczka atakuje owoce grusz w znacznie mniejszym stopniu niż owoce jabłoni.
Wymagania Grusza ma na ogół większe wymagania glebowe i klimatyczne
f^Hmatyczne Ja!k*°ń. ^ie uc*aje s^ na glebach płytkich i lekkich, a także
na glebach, gdzie poziom wody gruntowej w okresie wegetacji znajduje się na głębokości 1 m. Rośnie dobrze na glebach głębo­kich, przepuszczalnych i żyznych. Na stanowiskach niskich, w ko­tlinach i dolinach, przemarza. Uprawiane odmiany grusz różnią się jednak znacznie pod względem wymagań klimatycznych i gle­bowych (tab. 13). Wiele odmian lokalnych, a także stare odmiany rosyjskie oraz nowe odmiany kanadyjskie, mogą udawać się na glebach słabszych oraz znoszą dość dobrze nasz klimat. Odmiany o stosunkowo małych wymaganiach mają jednak owoce niezbyt smaczne, dobre natomiast na przetwory, zwłaszcza na susz. Od­miany o dużych wymaganiach udają się w Polsce jedynie w wy­jątkowo sprzyjających warunkach.

Cechy gospodarcze owoców
Do cech owoców ważnych pod względem gospodarczym należą: wyrównanie pod względem wielkości, wartości smakowe i użytko­we, zdolność przechowalnicza oraz wytrzymałość na transport. Odmiany dające w plonie owoce niewyrównane są mniej warto­ściowe od odmian, które dają owoce jednakowej wielkości. Owo­ce grusz są na ogół bardziej wyrównane niż u jabłoni. Owoc wyrównane mają następujące odmiany: Komisówka, Min. dr Lu cius, Lukasówka i Paryżanka; natomiast Kalebasa Płocka, Pstrą-gówka, Konferencja, Salisbury i Bera Hardego należą do odmi o owocach niewyrównanych.

Bera Diela Faworytka Bera Słucka
Bera Hardego Kalebasa Płocka Bera Ulmska
Bera Hardenponta Komisówka Bojka
Bonkreta Williamsa Konferencja Cebulka
Dziekanka Zimowa Liońska Dobra Szara
Józefinka Lukasówka Enie
Krasanka Min. Dr Lucius Fileson
Lipcówka Kolorowa Pstrągówka Inflancka
Paryżanka Salisbury Jałowcówka
Plebanka Menie
Szarneza Panna
Patten
Tonkowietka
Odmiany o wymaganiach:
dużych średnich stosunkowo niewielkich

Wymagania klimatyczne i glebowe niektórych odmian grusz TABELA 13


Odmiany deserowe Odmiany deserowe Odmiany stołowe Odmiany stołowe
i przerobowe i przerobowe
Amanlisa Bergamota Gansla Beierschmidt Bergamota Czer-
Angulemka Bonkreta Williamsa Bera Słucka wona Jesienna
Bera Boska Dobra Ludwika Józefinka Enie
Bera Diela Dobra Szara Salisbury Fileson
Bera Hardego Faworytka Trewinka Inflancka
Bera Hardenponta Kalebasa Płocka Kieffer
Bergamota Esperena Konferencja Kongresówka
Dziekanka Zimowa Lukasówka Krzywka
Guyot Min. Dr Lucius
Komisówka Panna
Krasanka Pstrągówka
Paryżanka Sapieżanka
Zestawienie odmian grusz na podstawie wartości smakowych i użytko- TABELA 14 wania
Biorąc za podstawę wartości smakowe odmian grusz można je podzielić na 4 grupy (tab. 14). Jest to jednak podział dość sztucz­ny* gdyż wartości smakowe mogą zmieniać się zależnie od pogo­dy w danym roku. Z odmian grusz najbardziej ceniona w prze­twórstwie jest Bonkreta Williamsa o owocach nadających się doskonale na kompoty i susz. Owoce odmian wcześnie dojrzewających, a więc letnich i jesien­nych, nie dają się, długo przechować. Owoce niektórych odmian jesiennych można przetrzymywać w przechowalni do kilku ty­godni. W chłodni, zwłaszcza w chłodni o kontrolowanej atmo­sferze, przechowują się znacznie lepiej i dłużej. Owoce zimowych odmian przechowywane są w przechowalni niekiedy do lutego, a nawet do marca. Do dobrze przechowujących się odmian nale­żą: Konferencja, Wawrzyniec, Lukasówka, Pstrągówka, Paryżan­ka, Oliwierka, Plebanka i Józefinka. Krótko i źle przechowują się — oprócz odmian letnich — Min. dr Lucius, Kalebasa Płocka, Komisówka i Bera Diela.
W dużej mierze zależy ona od stopnia dojrzałości. Niezupełnie dojrzałe owoce grusz dobrze znoszą transport. Do dość wytrzy­małych należą: Konferencja, Salisbury, Liońska, Pstrągówka, Wa­wrzyniec, Bera Kardego i Dobra Ludwika.

Wartości smakowe i użytkowe

Zdolność przechowalnicza

Wytrzymałość na transport

Klasyfikacja pomologiczna
Wiele cech różniących odmiany uprawne grusz ulega zmianom, co utrudnia ustalenie systemu klasyfikacji. Poczynione próby nie dały pomyślnych wyników. Do najbardziej znanych należy po­dział Lucasa na 15 grup, w tym 11 grup odmian deserowych i 4 grupy przerobowe. Grupy odmian deserowych są następujące: bery masłowe, bery półmasłowe, bergamoty, półbergamoty, ordza-wione, wydłużone zielone, flaszkowe, korzenne, muszkatowe, szmalcówki. Podział ten jednak był sztuczny i nie spełnił swego zadania.
Nie przyjął się również podział pomologa Wougha zaproponowa­ny w 1902 r. Oparty on jest głównie na trzech cechach, a mia­nowicie kształcie, zabarwieniu owoców oraz porze dojrzewania. 123 Pod względem kształtu grusze zostały podzielone na cztery kla­sy: 1) o owocach kulistych lub lekko spłaszczonych, 2) odwrotnie stożkowatych, 3) gruszkowatych i 4) nieregularnych, a każda kla­sa pod względem pory dojrzewania — na trzy grupy: odmiany letnie, jesienne i zimowe. W ten sposób powstało dwanaście grup. Każdą z tych grup podzielono jeszcze na odmiany: 1) o owocach bez rumieńca, 2) o owocach z rumieńcem i 3) o owocach ordza-wionych.
Odmiany grusz w tej „Pomologii" podzielone są, tak jak odmia­ny jabłoni, według pory osiągania dojrzałości konsumpcyjnej na 3 grupy: letnie, jesienne i zimowe. Nie jest to również podział ścisły, niektóre bowiem odmiany zaliczone do jesiennych w pew­nych warunkach mogą być przechowywane do połowy zimy, a nawet dłużej. Takimi odmianami są np. Lukasówka i Konfe­rencja, zaliczone do odmian jesiennych, a w niektórych latach dojrzewające dopiero w grudniu, w dobrej zaś chłodni przecho­wywane do wiosny. Mimo to podział w zależności od pory doj­rzewania może być pomocny, a szczególnie duże usługi oddaje pracownikom przechowalnictwa i punktów skupu, orientując ich co do długości przechowywania gruszek i możliwości ich sprze­daży w poszczególnych porach roku.